† Kościół Narodzenia NMP – Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia Pani Ziemi Radomskiej
Historia
Wieki wiary zapisane w kamieniu, drewnie i modlitwie pokoleń.
„Jeden jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest.”
— Ef 4,5
Historia tej parafii to nie suche daty, ale pamięć ludzi, którzy przez wieki przychodzili tu z modlitwą, pracą i nadzieją.
Dzieje miejsca i świątyni

Historia sanktuarium
SANKTUARIUM W STAREJ BŁOTNICY
„U stóp krzyża stała Jego Matka – tak jak stoi w tylu sanktuariach całej ziemi. Pamiętam sanktuarium w Błotnicy koło Radomia i koronację Matki Bożej – właśnie w roku 1977. […] Bracia i siostry z Radomia i całej tej ziemi! Budujmy wspólną przyszłość naszej Ojczyzny wedle prawa Bożego, wedle tej odwiecznej Miłości, która się nie przedawnia w żadnej epoce, wedle Chrystusowej Ewangelii.”
Jan Paweł II, papież
(z homilii wygłoszonej w czasie Mszy św. 4 czerwca 1991 r. na lotnisku w Radomiu)
Stara Błotnica, położona w odległości 20 km na północny zachód od Radomia, 4 km na zachód od drogi E77, jest jedną z najdawniejszych miejscowości Ziemi Radomskiej. W okresie I Rzeczpospolitej Ziemia Radomska stanowiła północną część województwa sandomierskiego, należącego do Małopolski. W odległości kilku kilometrów na północ od Błotnicy biegła jej granica z Mazowszem, a ściślej z Zapilczem – terytorium leżącym na południe od Pilicy. Pamiątką granicznych zwad, brania jeńców są nazwy okolicznych miejscowości: Bierwce, Branica, Grodzisko i Zawady. Sam kościół w Błotnicy wznosi się na średniowiecznym grodzisku. A Zapilcze, jak przystało na pogranicze, do dziś porośnięte jest Puszczą Stromiecką. Warto wiedzieć, iż na tym odcinku granica historyczna pokrywa się z zasięgami dialektów małopolskiego i mazowieckiego.
W czasach I Rzeczpospolitej Błotnica znajdowała się na pograniczu również jeśli chodzi o podział terytorialny Kościoła. Leżała na wschodnim krańcu archidiecezji gnieźnieńskiej, wchodzącym między Pilicę i Radomierzę (Radomkę). Tymczasem reszta Ziemi Radomskiej – wraz z większością Małopolski – to wówczas diecezja krakowska. W latach 1805-1818 całość dawnej Ziemi Radomskiej wchodzi w skład nowej diecezji kieleckiej. Następnie powstaje diecezja sandomierska, która – od 1981 jako sandomiersko-radomska – istnieje do roku 1992. Obecnie Błotnica należy do dekanatu jedlińskiego w diecezji radomskiej.
Łukasz Zaborowski
PRACE NAUKOWE, KSIĄŻKI I INNE OPRACOWANIA SANKTUARIUM W STAREJ BŁOTNICY
1.”Atrakcyjność Starej Błotnicy jako miejsca kultu maryjnego”
Jolanta Jurczak
Ks. Józef Kloczkowski
3.”Liber actuum ecclesiae Błotnicensis ab Anno 1805″
Patryk Biegański
4.”Sanktuarium Ziemi Radomskiej Matki Boskiej Pocieszenia w Błotnicy”
Ks. dr Stanisław Makarewicz
DZIEJE PARAFII I KOŚCIOŁA
PARAFIA NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W STAREJ BŁOTNICY
Rys historyczny: Najstarsza wzmianka o Błotnicy pochodzi z 1237 r., kiedy to w dokumencie księcia mazowieckiego Bolesława Konradowica wymieniony jest rycerz Bogusz z Błotnicy. Parafia powstała na pewno przed 1403 r. Niektórzy sugerują nawet, że mogła istnieć już w drugiej połowie XIV w. Z tego bowiem okresu pochodził pierwotny kościół drewniany pw. św. Piotra Apostoła, fundacji Błotnickich herbu Doliwa. Obecny murowany kościół rozpoczęto budować w 1759 r. staraniem ks. Sebastiana Skórkowskiego, proboszcza Jankowic i Błotnicy. Pierwszy etap zakończył się z chwilą śmierci proboszcza w 1781 r. Prace wznowiono dopiero w 1852 r. staraniem ks. Teofila Jakubowskiego. Projekt restauracji i przebudowy kościoła przygotował w latach 1850-1852 arch. Antoni Kacper Wąsowski z Radomia. W 1868 r. bp Michał Józef Juszyński konsekrował kościół i nadał mu nowy tytuł Narodzenia NMP. Od końca XIX w. do 1913 r. staraniem ks. Adolfa Machnickiego budowano północną wieżę i kończono wnętrze. Kościół jest orientowany, w stylu późnego baroku, trójnawowy, sześcioprzęsłowy, typu bazylikowego. Świątynia posiada dwie wieże na planie kwadratu. Wewnątrz ma szerokie filary z pilastrami, w zwieńczeniach pilastrów znajdują się ciekawe elementy dekoracyjne. Sklepienia kolebkowe schodzące do okien, które są wysoko ponad dachem naw bocznych. W całym kościele znajduje się gzyms, a dach pokryty jest blachą. Polichromia wykonana została przez art. malarza Kazimierza Alchimowicza w latach 1909-1910. W głównym ołtarzu znajduje się namalowany na desce obraz Matki Bożej Pocieszenia. Jest to wizerunek typu bizantyjskiej Hodegetrii, odmiana nazywana Peribleptos, powstały w kręgu szkoły włoskiej. Nie jest pewna data jego powstania. Niektórzy badacze sugerują, że powstał już pod koniec XIV w. Najbardziej prawdopodobna jest jednak druga połowa XVI w. Na pewno od XVII w. istnieją niezbite dowody na kult obrazu. Czczony jest do dziś pod tytułami Matka Boska Błotnicka, Pani i Królowa Ziemi Radomskiej, Matka Boża Pocieszenia. W 1868 r. nałożono na obraz srebrne sukienki, a bp Józef Michał Juszyński nakazał przenieść obraz z bocznej kaplicy do nawy głównej, gdyż napływ pątników wskazywał na żywy kult. Bp Jan Kanty Lorek ogłosił 25 lutego 1963 r. kościół w Błotnicy sanktuarium maryjnym diecezji sandomierskiej. Dzięki staraniom bp. Piotra Gołębiowskiego papież Paweł VI zezwolił na koronację obrazu. W latach siedemdziesiątych XX w. prowadzono prace restauracyjne pod kierunkiem prof. Karola Dąbrowskiego z Warszawy, w wyniku których odkryto dawną warstwę z nieco innym wizerunkiem Matki Bożej. 21 sierpnia 1977 r. dokonała się uroczysta koronacja wizerunku Maryi. Głównym koronatorem – w zastępstwie chorego prymasa Polski kard. Stefana Wyszyńskiego – był kard. Karol Wojtyła. Obraz w Błotnicy był ostatnim koronowanym przez krakowskiego kardynała przed jego wyborem na Stolicę Piotrową. W dniu 8 września 2000 r. do Starej Błotnicy przybyli Ojcowie Paulini. Zakonnikom z Jasnej Góry Ks. Bp Jan Chrapek powierzył posługę w parafii i w Sanktuarium. W dniu 9 czerwca 2014 r. w Uroczystość Matki Kościoła Ks. Bp Henryk Tomasik uroczyście wprowadził relikwie św. Jana Pawła II do błotnickiego sanktuarium. Staraniem O. Andrzeja Kustera, proboszcza parafii, kustosza sanktuarium i przeora klasztoru dokonano renowacji kościoła i odnowy otoczenia świątyni. Rozpoczęto także budowę klasztoru paulinów z fundacji Zarządu Generalnego Zakonu Paulinów.;
Do parafii należą wioski i przysiółki: Stara Błotnica, Chruściechów, Czyżówka, Dębowica, Jakubów, Stary Kadłub, Wólka Kadłubska (Rogolin numery 81-85), Stary Kiełbów, Kobylnik, Mokrosęk, Stary Osów, Wólka Pierzchnieńska, Ryki, Siemiradz, Stary Sopot, Kadłubska Wola.
DEKORACJA WNĘTRZA I WYPOSAŻENIE KOŚCIOŁA
OBRAZ MADONNY BŁOTNICKIEJ
Pierwszą zachowaną, wzmianką historyczną o obrazie Madonny Błotnickiej jest informacja prymasa Jana Łaskiego, która podaje, że wizerunek obrazu jest starożytny i łaskami słynący. Obraz wykonano na deskach lipowych, a zaokrąglenia dodano z drewna sosnowego. Nieznany jest artysta, który namalował obraz Madonny Błotnickiej. Obraz jest znacznie podniszczony przez przybijanie blach, wotów, ozdób, a drewno przez korniki. W trakcie ostatniej konserwacji okazało się, że dotychczas znane malowidło zasłaniało piękny i unikalny obraz Madonny, pochodzący z XV w.
Po potopie szwedzkim zniszczony obraz zamiast renowacji został przemalowany przez nieznanego artystę. W późniejszym okresie przemalowano go jeszcze dwa lub trzy razy. Oryginalny, o wyjątkowej artystycznej i historycznej wartości obraz Madonny Błotnickiej po odnowieniu jest zaskoczeniem dla parafian i pielgrzymów przyzwyczajonych do dotychczasowego wyglądu znacznie uboższego i zdeformowanego.
Najświętsza Panna na lewej ręce trzyma Dzieciątko Jezus, do którego nieco zwraca swą głowę, nie przestając jednak patrzeć na widza. Boskie Dziecię spogląda na twarz Swej Matki, prawą ręką na Nią wskazuje, jakby chciało powiedzieć: „patrz człowiecze, to Matka Twoja, to Twoja opiekunka, obrona i nadzieja, naśladuj Ją i kochaj”, lewą zaś rękę opiera na księdze.
Prawą rękę Najświętsza Panna trzyma na Sercu, jakby okazać chciała, że bardzo kocha tych, których Jej Syn ukochał, tych, którzy do Niej się garną, uciekają i tu na tym miejscu świętym nawracają do Boga. Obraz Matki Bożej Pocieszenia znajduje się w głównym ołtarzu i jest najbardziej centralnym akcentem dekoracji wnętrza. Cała plastyka wystroju świątyni jest podporządkowana jego wizerunkowi i stanowi uzupełnienie tego „klejnotu świątyni błotnickiej”. Od dawna obraz posiadał nazwy: Imago Wetustissima, Imago Miraculosa, Matka Boska Błotnicka, Królowa i Pani Ziemi Radomskiej i wreszcie Matka Boska Pocieszenia.
KULT CUDOWNEGO OBRAZU MATKI BOSKIEJ BŁOTNICKIEJ
Od niepamiętnych czasów kult cudownego obrazu Matki Boskiej Błotnickiej jest bardzo żywy. Do Błotnicy spieszyli na uroczystości odpustowe przypadające w Zielone Świątki i Święta Matki Bożej rzesze pielgrzymów z różnych regionów: Ziemi Radomskiej, Kieleckiego, Opoczyńskiego, południowej części archidiecezji warszawskiej, z Ziemi Czerskiej, Rawskiej itd. Zarówno w historii jak i w czasach bliższych doznawano nadzwyczajnych łask za przyczyną Matki Bożej Błotnickiej.
OTRZYMANE ŁASKI ZA PRZYCZYNĄ MATKI BOŻEJ BŁOTNICKIEJ
W dawnych inwentarzach kościoła błotnickiego są wyliczane wota jako dowód wdzięczności Malce Boskiej za otrzymane łaski. W 1700 roku wyliczonych było już 630 wot. Wśród nich znajdowały się różne kosztowności, jak: tabliczki złote i srebrno wyobrażające ręce, nogi i serca, łańcuchy, pierścienie, perły, obrączki, złote krzyżyki. Niektóro wola zostały przeznaczone na budującą się świątynię. W parafii prowadzono księgę, do której wpisywano łaski otrzymane za pośrednictwem Matki Bożej Błotnickiej. Księga ta zaginęła po przeniesieniu jej przez ks. Stanisława Lipki (ok. 1803 roku) do diecezji krakowskiej. Do dzisiejszego dnia nie udało się jej odnaleźć. Dokumenty historyczne, zapiski parafialne i przekazy ustne świadczą o nadzwyczajnym wstawiennictwie Matki Bożej Błotnickiej. W kancelarii parafialnej znajduje się wiele karteczek pozostawionych przez pielgrzymów lub nadesłanych pocztą z prośbami do Matki Bożej Pocieszenia. Są też liczne podziękowania za cudowne uzdrowienia, za szczęśliwe operacje, za ocalenie życia, za nawrócenia z nałogów, za otrzymaną wiarę.
Ciekawym świadectwem otrzymania łaski jest relacja z roku 1756 krakowskiego bpa Andrzeja Stanisława Załuskiego podająca: „W Błotnicy przez votum tu oddane, już od lekarzy odstąpiony, książę, brat mój do zdrowia został przywrócony”. Innym zapisem otrzymania łask, godnym przytoczenia, jest fakt uzdrowienia dziecka przed 1913 rokiem. Dziewczynka chora na dyfteryt, której lekarze nie dawali możliwości przeżycia, została uzdrowiona mocą modlitwy do Matki Bożej Pocieszenia. Kroniki z lat ostatniej wojny, wśród wielu otrzymanych łask przynoszą liczne przykłady cudownych ocaleń. Do takich należy ocalenie życia Tomaszowi Brodziakowi, leśniczemu z Suchej pow. Białobrzegi. Dzięki modlitwie do Matki Bożej Błotnickiej uchronił się wielokrotnie wraz z przyjacielem od niechybnej śmierci.
W czasie II wojny światowej wiele osób zawdzięczało uratowanie życia wstawiennictwu Matki Bożej Pocieszenia z Błotnicy. Niezwykłe wprost było ocalenie kościoła, który w 1941 roku władze hitlerowskie postanowiły zniszczyć, aby na tym terenie urządzić wojskowy poligon. Zarządzono ewakuację, również i wsi. Ks. proboszcz dr Stanisław Głąbiński podjął natychmiast starania o ocalenie zabytkowego miejsca pielgrzymkowego. Prośby księdza u miejscowych władz administracyjnych i wojskowych nie dały rezultatu. Również petycje do Orts-Komendy w Radomiu nie przyniosły pomyślnych wyników. Mimo tego ks. proboszcz podjął jeszcze jedną prośbę wysyłając list z podaniem do Gubernatora w Krakowie. Tymczasem w całej parafii zanoszono nieustanne modły o ocalenie i ślubowano votum dla Matki Bożej Błotnickiej w postaci monstrancji z napisem: „Przywróć nam Panie nasze siedziby. Matko Błotnicka wesprzyj tę prośbę. Wysiedleni z parafii Błotnica 1941 r.”
Właśnie tym modlitwom zawdzięcza kościół przetrwanie był to pierwszy przypadek na terenie Polski odwołania decyzji zniszczenia „Domu Modlitwy”.
W czerwcu 1944 roku miało miejsce ocalenie życia 30 polskich zakładników, w tym jednego księdza, za zabitego przez partyzantów Huberta. Całonocna modlitwa przed wsławionym obrazem – zdaniem skazanych – miała zmienić decyzję władz okupacyjnych i przywróciła im wolność.
O chwale Maryi w tym miejscu świadczą liczne dawne odpusty, które według tradycji gromadziły każdorazowo kilkanaście tysięcy wiernych. Obecnie diecezjalne pielgrzymki, zwłaszcza chorych, starców i młodzieży, są ich piękną kontynuacją.
Dekretem bpa Jana Kantego Lorka z 25 lutego 1963 roku kościół w Błotnicy otrzymał rangę sanktuarium maryjnego ziemi radomskiej, zaś staraniem ks. bpa dra Piotra Gołębiowskiego Papież Paweł VI zezwolił na uroczyste założenie złocistych koron na wsławionym obrazie Matki Boskiej Pocieszenia, która stała się znakiem i Nadzieją naszych rodzin.
Sanktuarium M. B. Pocieszenia w Błotnicy gromadzi co roku liczne rzesze pielgrzymów z ziemi radomskiej oraz z różnych stron Polski, sporadycznie z innych krajów. Obserwujemy że z roku na rok rozszerza się Kult Matki Bożej Błotnickiej. Coraz więcej przybywa grup, zwłaszcza młodzieży. Co roku więcej osób korzysta z Sakramentu Pokuty i tu przyjmują Komunię Świętą. Dzięki żywemu kultowi Matki Bożej Błotnickiej parafianie i pielgrzymi ożywiają swoje życie sakramentalne.
W dniu 21 sierpnia 1977 roku J. Em. Ks. Kardynał Metropolita Karol Wojtyła przy udziale ks. Arcybiskupa Henryka Gulbinowicza oraz w licznej asyście Księży Biskupów, Kapłanów, Sióstr Zakonnych i licznych rzesz pielgrzymów nałożył korony na skronie Jezusa i Jego Matki sławione w obrazie Błotnickim.
Metropolita Krakowski, a później Ojciec Święty Jan Paweł II w czasie kazania wspomniał dzieje ziemi radomskiej: „Ta koronacja dzisiejsza oczekiwana była przez całe pokolenia Ludu Bożego na ziemi radomskiej… I chyba szczególnie potrzebna jest ta koronacja Matki Bożej Pocieszenia na tym miejscu, na tej ziemi radomskiej, która jak wszyscy dobrze wiemy, była w ostatnim roku ziemią szczególnego smutku (w 1976 roku wypadki radomskie, prześladowania robotników, „ścieżki zdrowia””) Wejdź więc i teraz Matko Pocieszenia w życie naszej Ojczyzny! Wejdź w życie naszych rodzin! Weź ją w opiekę”. Kazania tego w skupieniu, z wielkim przejęciem słuchała około 200 tysięczna rzesza wiernych, było wśród nich wielu robotników z Radomia. Nigdy w dziejach diecezji sandomierskiej nie zgromadziło się w jednym miejscu na uroczystościach religijnych tyle osób co w Błotnicy.
(…) Od czasów koronacji wzrasta z roku na rok ilość pielgrzymów, nabożeństw, spowiedzi św. i Komunii św. (np. w 1976 r. rozdano 32 tys. Komunii Św., a w roku 2000 ilość ta wzrosła do 150 tyś.) (…) W latach 1976-77 na wniosek J. E. ks. Bpa Piotra Gołębiowskiego, ofiarnością diecezji sandomierskiej i staraniem ks. Kanonika Józefa Gałana dokonano renowacji kościoła. Położono nowe tynki zewnętrzne, zabezpieczono dach kościoła, odnowiono ołtarz i ambony, uporządkowano wnętrze, odnowiono Cudowny Obraz M. B. pod kierunkiem Doc. ks. Dąbrowskiego.
Od dnia 8 września 2000 r. z woli Bożej opiekę nad najstarszym Sanktuarium Ziemi Radomskiej +biskup Jan Chrapek powierzył Zakonowi Ojców Paulinów z Jasnej Góry, aby czuwali i strzegli Oblicza Królowej Ziemi Radomskiej.
W sierpniu 2002 roku obchodziliśmy 25 rocznicę Koronacji Maryi w znaku Obrazu Matki Bożej Pocieszenia w Starej Błotnicy. Na tę uroczystość Ojciec Święty przysłał specjalny list, w którym ponowił swój apel sprzed 25 lat, gdy koronował obraz Matki Bożej Pocieszenia: „Matko Pocieszenia, wejdź w życie naszych polskich rodzin. Udziel potrzebnych łask Uczestnikom Jubileuszowej Uroczystości i wszystkim Czcicielom, którzy przybywają do Ciebie, do Błotnicy. Niech u Twych stóp znajdą siłę ducha do wytrwania w wierności ewangelicznym wartościom oraz umacniają się w radosnej realizacji otrzymanego od Boga powołania, szczególnie małżeńskiego i rodzinnego.
Pani Ziemi Radomskiej, pociesz i umocnij rodziny które stają w obliczu codziennych zmagań, różnorakich wyborów; a często wobec problemów; zagrożeń i kryzysów. Wypraszaj dla nich dar łaski uświęcającej, która jest w stanie przemienić życie człowieka. Niech polskie rodziny stają się komunią osób zjednoczonych wzajemną miłością małżonków, rodziców i dzieci, a także miłością wszystkich pokoleń. Matko Pocieszenia, Nadziejo Rodzin – przyświecaj swemu Ludowi pielgrzymującemu jako znak pewnej nadziei i pociechy. Bądź mu Orędowniczką i Wspomożycielką na drogach trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa”.
